4 nadania ogólne

Cztery nadania odpustu mają charakter ogólny i każde z nich obejmuje wiele czynności tego samego rodzaju.

Nie wszystkie jednak z tych czynności obdarza się odpustami, lecz jedynie te, które są wykonywane w określony sposób i z określonym nastawieniem wewnętrznym.

Odpustu cząstkowego udziela się wiernemu, który w wykonywaniu swoich obowiązków i znoszeniu przeciwności życiowych z pokorną ufnością skieruje swoją myśl do Boga, dołączając – choćby tylko wewnętrznie – pobożne wezwanie.

Tym pierwszym nadaniem prowadzi się wiernych jakby za rękę do wypełnienia Chrystusowego polecenia, że mianowicie „zawsze powinni się modlić i nie ustawać” (Łk 18, 1), a jednocześnie kieruje się do nich usilną zachętę, żeby każdy tak wypełniał swoje obowiązki, by zachować jedność z Chrystusem i w niej wzrastać.

Ten właśnie zamysł Kościoła, udzielającego odpustu znakomicie ilustrują przytoczone tu następujące cytaty z Pisma Świętego:

„Proście, a będzie wam dane; szukajcie, a znajdziecie; kołaczcie, a otworzą wam. Albowiem każdy, kto prosi, otrzymuje; kto szuka, znajduje, a kołaczącemu otworzą” (Mt 7, 7-8).

„Czuwajcie i módlcie się, abyście nie ulegli pokusie” (Mt 26, 41).

„Nieustannie się módlcie. W każdym położeniu dziękujcie” (1 Tes 5, 17-18).

W dokumentach zaś Soboru Watykańskiego II czytamy:

„Rozdźwięk pomiędzy wiarą, którą wyznają, a życiem codziennym, jakie wielu prowadzi, należy zaliczyć do poważniejszych nieprawidłowości naszych czasów… Niech zatem nie przeciwstawia się sobie sztucznie działań zawodowych i społecznych z jednej strony, a życia religijnego z drugiej. …Niech raczej, idąc za przykładem Chrystusa, który trudnił się pracą rzemieślniczą, chrześcijanie cieszą się, że wszyscy mogą wykonywać swoje doczesne zajęcia, łącząc wysiłki ludzkie, domowe, zawodowe, naukowe albo techniczne w jedną żywotną syntezę z wartościami religijnymi; kierując się ich autorytetem, wszystko przyporządkowujemy chwale Boga” KDK 43

Odpusty cząstkowego udziela się wiernemu, który kierując się duchem wiary i powodowany miłosierdziem, zaofiaruje siebie samego lub swoje dobra na służbę braciom [znajdującym się] w potrzebie.

Przez nadanie tego odpustu zachęca się wiernego, aby naśladując Jezusa Chrystusa i wypełniając Jego nakaz, częściej pełnił uczynki miłości, czyli miłosierdzia.

Jednakże nie wszystkie uczynki miłosierdzia są obdarzone odpustem, lecz jedynie te, które uwzględniają służbę braciom będącym w potrzebie, jak udzielenie pokarmu i okrycia dla ciała albo pouczenie lub pocieszenie duchowe.

„Bo byłem głodny, a daliście Mi jeść; byłem spragniony, a daliście Mi pić (…)” (Mt 25, 35n)

„Dołożywszy całej pilności… dodajcie… do pobożności przyjaźń braterską, do przyjaźni braterskiej zaś miłość” (2 P 1, 5.7).

„Jeśliby ktoś posiadał na świecie majątek i widział, że brat jego cierpi niedostatek, a zamknął przed nim swe serce, jak może trwać w nim miłość Boga? Dzieci, nie miłujmy słowem i językiem, lecz czynem i prawdą” (1 J 3, 7-18).

„Gdziekolwiek znajdują się ludzie, którym brakuje pokarmu i napoju, ubrania, mieszkań, lekarstw, pracy, oświaty, środków do prowadzenia życia godnego człowieka, dręczeni przeciwnościami i chorobami, doświadczając wygnania czy więzienia, tam miłość chrześcijańska winna ich szukać i znajdywać, troskliwie pocieszać i wspomagać… Aby świadczyć taką miłością wszystkim bez wyjątku i by ona objawiała się jako taka, trzeba widzieć w bliźnim obraz Boga, na którego wzór został stworzony, oraz Chrystusa Pana, któremu rzeczywiście ofiarowuje się wszystko, cokolwiek daje się potrzebującemu”. DA 8.

Odpustu cząstkowego udziela się wiernemu, który w duchu pokuty dobrowolnie powstrzyma się od rzeczy godziwej i miłej dla niego.

To zaś nadanie odpustu bardzo odpowiada naszym czasom, w których jest niezmiernie pożyteczne pobudzić wiernych do ćwiczenia się w pokucie nie tylko przez przykazanie, dość łagodne zresztą, co od wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych i co do postu.

W ten sposób zachęca się wiernego, ażeby hamując swoje pożądliwości, uczył się podbijać w niewolę swoje ciało i upodabniać do Chrystusa ubogiego i cierpiącego.

Wstrzemięźliwość zaś będzie doskonalsza, jeżeli zostanie połączona z miłością, według słów św. Leona Wielkiego: „Przekazujemy cnocie to, co odejmujemy przyjemności… Wstrzemięźliwość poszczącego niechaj się stanie pożywieniem ubogiego”.

„Jeśli ktoś chce iść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech co dnia bierze krzyż swój i niech Mnie naśladuje” (Łk 9, 23).

„Abyśmy wyrzekłszy się bezbożności i żądz światowych, rozumnie i sprawiedliwie, i pobożnie żyli na tym świecie” (Tt 2, 12).

„Kościół przeto do jednego zachęca wszystkich wiernych, aby oprócz niewygód i nieszczęść, jakie przynosi życie codzienne, również odpowiedzieli na Boże przykazanie pokuty i to poprzez jakieś czyny cielesnego umartwienia. Kościół przede wszystkim na to pragnie zwrócić uwagę, że są trzy znakomite sposoby, przekazane z dawnych wieków, którymi można zadośćuczynić Bożemu przykazaniu pokuty, mianowicie: modlitwa, post i uczynki miłosierdzia, jakkolwiek wstrzymanie się od potraw mięsnych i post otaczane jest szczególnym uznaniem. Te sposoby pełnienia pokuty były wspólne wszystkim okresom. W naszych jednak czasach podawane są specjalne przyczyny, dla których, uwzględniając okoliczności i warunki miejscowe, pewne sposoby pokuty, czyli praktyki pokutne, szczególnie są zalecenia godne. Tak więc narody, które są na wyższym poziomie ekonomicznym i używają większej ilości dóbr, powinny dawać większe świadectwo wyrzeczenia, aby chrześcijanie nie upodobnili się do tego świata, równocześnie też zaleca się dawanie świadectwa miłości także braciom, zamieszkałym nawet w odległych krajach, którzy żyją w ubóstwie i w głodzie”. Paen. III

Odpustu cząstkowego udziela się wiernemu, który w szczególnych okolicznościach codziennego życia dobrowolnie złoży jawne świadectwo wiary wobec innych.

To udzielenie odpustu pobudza wiernego do wyznawania otwarcie swojej wiary wobec innych na chwałę Boga i dla budowania Kościoła.

Św. Augustyn napisał: „Niech twoje «Wyznawanie wiary» będzie dla ciebie jakby zwierciadłem. Przeglądaj się w nim, by zobaczyć, czy wierzysz w to wszystko, co wypowiadasz. I każdego dnia raduj się twoją wiarą”. Każdy poszczególny dzień życia chrześcijańskiego stanie się wówczas niejako owym „Amen” kończącym „Wierzę” w Wyznaniu wiary na naszym chrzcie.

„Do każdego więc, kto się przyzna do Mnie przed ludźmi, przyznam się i Ja przed moim Ojcem, który jest w niebie” (Mt 10, 32).

„Walcz w dobrych zawodach wiarę, zdobywaj życie wieczne: do niego zostałeś powołany i o nim złożyłeś dobre wyznanie wobec wielu świadków” (1 Tm 6, 12).

„Społeczna natura człowieka wymaga, aby wewnętrzne akty religijne wyrażał on na zewnątrz, kontaktował się z innymi w sprawach religijnych i wyznawał swoją religię we wspólnocie”. DWR 3